Polskie dzieci palą.

Czy wasze dzieci mają już za sobą ten eksperyment? Jak się czujecie z tą wiedzą? Im szybciej wykonać ten szybki rachunek sumienia, tym lepiej. Okazuje się bowiem, że szanse dzisiejszej młodzieży na bezdymną przyszłość, póki co, spalają na panewce.

Wydawać by się mogło, że od czasów, kiedy papierosy były gloryfikowane dzielą nas lata świetlne. To już nie te czasy, kiedy paląca jak smok Bridget Jones była idolką pokolenia, albo gdy nad co drugim nastoletnim łóżkiem wisiał plakat z Kurtem Cobainem popalającym w trakcie kultowego koncertu z serii Unplugged, prawda?

Polskie nastolatki od lat są w europejskiej czołówce młodych najchętniej sięgających po papierosy.

Cóż, i prawda, i nieprawda. Statystyki mówią, że liczba palących nastolatków wciąż utrzymuje się na wysokim poziomie. Ba, w Polsce utrzymuje się na jednym z najwyższych poziomów w UE. Co sprawia więc, że nastolatki przepalają kieszonkowe, zamiast na przykład, przejadać je w fast foodach? I dlaczego "nikt z tym nic nie zrobi"?

Sprawa wydaje się skomplikowana, ale czy rzeczywiście wyeliminowanie palenia wśród nieletnich to tak wielki problem, jak wydaje się dorosłym? Wbrew pozorom, gotowe rozwiązania problemu istnieją — przynajmniej w teorii.

Według WHO Polska ma obecnie 1 z 5 najwyższych odsetków palaczy wśród nieletnich w Europie.

Wyniki badań nie napawają optymizmem. Ostrożne statystyki mówią, że ponad połowa (dokładnie 62 proc.) uczniów szkół ponadpodstawowych miała kontakt z nikotyną w różnej postaci. Do takiego wniosku doszli twórcy badania PolNicoYouth, prowadzonego na przełomie 2019 i 2020 roku.

60%

Jeśli chodzi o wiek nikotynowej inicjacji, też nie jest najlepiej. Z danych portalu Statista wynika, że smak papierosów zna co dwunasty polski dziesięciolatek. Najczęściej jednak odpalamy pierwszego papierosa w wieku lat 15. Takie doświadczenie miało blisko 30 proc. polskich nastolatków. Rok lub dwa lata wcześniej po raz pierwszy zapaliło 27,5 proc. młodych ludzi, rok lub dwa lata później - 22,1 proc.

70 % uczniów przyznaje, że nie ma najmniejszego problemu z zakupem papierosów w sklepie.

Zasadniczo, fakt że nastolatki sięgają po papierosy, nie powinien nas dziwić, bo zdaniem samych młodocianych zainteresowanych, dostęp do nich jest łatwy. Z raportu ESPAD, czyli Europejskiego Programu Badań Szkolnych nad Używaniem Alkoholu i Narkotyków, wynika, że ponad 70 proc. uczniów w wieku 15-16 lat "łatwo" lub "bardzo łatwo" może kupić papierosy w sklepie.

Czy sprzedaż papierosów nieletnim jest ryzykowna dla sprzedawcy? Teoretycznie tak, bo proceder ten spełnia znamiona przestępstwa zagrożonego karą grzywny do 2 tys. zł. W praktyce? Wiadomo, statystyka w szarej strefie może niedomagać. Jeśli macie chęć, a przede wszystkim odwagę, poznać realną skalę problemu, porozmawiajcie ze swoim dzieckiem. Bo jeśli wydaje się wam, że czasy sprzedaży papierosów na sztuki odeszły w niepamięć, możecie się bardzo zdziwić.

Z drugiej strony, po co kupować na sztuki, skoro cena paczki wynosi mniej więcej tyle, co bilet na basen?

Jeśli więc szukacie motywacji, aby rzucić, to próżno szukać lepszej. Przestając palić, zyskujecie argument nie do zbicia i zwiększyć wasze szanse na przemówienie nastolatkowi do rozsądku. I choć może wydawać się to misją pokroju tej, na którą co kilka lat wyrusza Tom Cruise, zdecydowanie warto próbować. Zwłaszcza że wpływ palenia na młody organizm jest znacznie bardziej zgubny, niż w późniejszym wieku.

Pomijając upośledzenie układu krążenia, obciążenie płuc, oskrzeli i układu krwionośnego oraz zwiększenie ryzyka wystąpienia nowotworów, palenie wpływa bezpośrednio na funkcje poznawcze młodego organizmu. Badania wykazują, że palenie utrudnia przyswajanie wiedzy oraz zwiększa trudności w kontrolowaniu emocji. Co więcej, rozpoczęcie palenia w młodym wieku znacznie zwiększa prawdopodobieństwo pozostawania w nałogu po osiągnięciu dorosłości.

Co dziesiąty nastolatek (9,2%) przyznaje się do codziennego palenia papierosów.

Europejski Plan Walki z Rakiem zakłada, że do roku 2040 liczba palaczy w krajach UE spadnie do 5 proc. Z koeli Narodowa Strategia Onkologiczna zawiera zapis mówiący o tym, że do końca 2030 r niepaląca młodzież ma stanowić aż 92 proc. ogółu.

Wyeliminowanie problemu palenia wśród dzieci i nastolatków wydaje się więc jednym z kluczowych wyzwań dla sektora zdrowia publicznego. Jakie mamy możliwości, aby osiągnąć wyznaczone targety w terminie?

Co drugi uczeń przyznaje, że nie ma najmniejszego problemu z zakupem papierosów w sklepie.

Najważniejsze zadanie spoczywa oczywiście na rodzicach. Uświadamianie dzieci co do potencjalnych skutków palenia jest kluczowe. American Lung Association sugeruje, aby temat negatywnego wpływu papierosów na życie pojawiał się już w rozmowach z 5- czy 6-latkami.

Jak jednak sugerują twórcy raportu "Narzędzia promujące ograniczanie palenia tytoniu wśród młodzieży w Polsce" działania wspomagające powinien wdrożyć również rząd. I choć wprowadzenie rozwiązania, podpatrzonego w Nowej Zelandii, czyli zakaz sprzedaży papierosów osobom urodzonym od 2014 roku, nie wydaje się u nas realne, to pole manewru wciąż jest duże — głównie jeśli chodzi o ceny.

Twórcy wspomnianego opracowania wyliczyli, że to właśnie duża dostępność cenowa przyczynia się do utrzymania wysokiej liczby nastoletnich palaczy. Naukowcy sugerują, że gdyby cena paczki wzrosła o co najmniej 10 proc., to ryzyko palenia wśród nieletnich udałoby się obniżyć aż o 16 proc.

Czy to możliwe, że rozwiązanie problemu jest tak proste? Cóż, jeśli nie spróbujemy, nie zobaczymy efektów.

Papierosy droższe o 10 proc. to nawet 16 proc. mniejsze ryzyko palenia wśród nieletnich.